Edebiyat Arşivi

Sözlü Edebiyat Dönemi PDF Yazdır e-Posta
Türk Dili ve Edebiyatı - İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı
Ali Horuz tarafından yazıldı.   
Çarşamba, 28 Aralık 2011 02:16

Sözlü Edebiyat

Sözlü Türk edebiyatı, Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki edebiyattır. Bu dönem edebiyatı sözlü olarak üretilmiş ve kulaktan kulağa yayılarak varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde edebiyatımızı Şamanizm, Manihaizm, Budizm gibi dinler etkilemiştir. Özellikleri:

1.     "kopuz" adı verilen sazla dile getirilmiştir.

2.     Ölçü olarak ulusal ölçümüz olan "hece ölçüsü" kullanılmıştır.

3.     Nazım birimi "dörtlük" tür.

4.     Dönemine göre arı bir dili vardır.

5.     Dizelere genel olarak yarım uyak hakimdir.

6.     Daha çok doğa, aşk ve ölüm konuları işlenmiştir.

7.     Bu dönem ürünleri anonimdir.

8.     Avcı ve göçebe toplumun dinsel törenlerinden doğmuştur.

9.     Anlatım söze dayanmaktadır.

10.  Şiir ağırlıklıdır.

11.  Uyak düzeni aaab,cccb,dddb dir.

Dönemin Ürünleri

1.     Koşuk:Sığır denilen sürek avlarında söylenen şiirlerdir Konusu daha çok doğa, aşk, savaş ve yiğitliktir. Bu tür daha sonra halk edebiyatında koşma adıyla anılmıştır.

2.     Sav:Dönemin özlü sözleridir. Bugünkü atasözlerinin ilk biçimi niteliğindedir.

3.     Sagu:"Yuğ" adı verilen ölüm törenlerinde ölen kişinin erdemlerini ve onun ölümünden duyulan hüznü,acı,üzüntüyü dile getiren şiirlerdir.

4.     Destan:Toplumu derinden etkileyen olaylar sonucunda halk arasında kendiliğinden oluşan uzun nazım türüdür........

Sözlü dönem destanlarının özellikleri

1.     Toplumun ortak görüşleri yansıtılmıştır.

2.     Olağanüstü özellikler bulunmaktadır.

3.     Önemli kişiler han, kral gibi seçkin kişilerden veya toplumun kabullendiği bir kahramandan ibarettir.

4.     Söyleyiş milli dil tarzındadır.

5.     Oldukça uzun yazılardır.

6.     Milli nazım ölçüsü kullanılmıştır.

7.     Konuları bakımından savaş, deprem, yangın, mizah, ünlü kişilerin yaşamları şeklinde gruplandırma yapmak mümkündür.

Türk destanları 

Destanlarımız yazıya geçirilmedikleri için bugün bunların ancak konularını bilmekteyiz. Bunları da İran, Çin ve Arap kaynaklarından öğreniyoruz.

Saka Devri Destanları 

§                     Alp Er Tunga Destanı: Türk-İran savaşlarında Alp Er Tunga’nın yiğitliklerini ve bu savaşları anlatır.

§                     Şu Destanı: İskender’le Türkler arasındaki savaşı ve Türk hakanı Şu’nun kahramanlıklarını anlatır.

Kars Devri Destanları

Oğuz Destanı:Hun hükümdarı Oğuz(Mete)'un Orta Asya'da Türk birliğini nasıl kurduğu anlatılır.Bu destanın Uygurca yazılmş bir kopyası Paris'tedir.

Göktürk Destanı

§                     Bozkurt Destanı: Göktürklerin dişi bir kurttan türeyişini anlatır.

§                     Ergenekon Destanı: Bir savaşta yenilen ve Ergenekon’a kaçan Türklerin orada bir demir dağı eritip intikamlarını almalarını anlatır.

Uygur Devri Destanı

§                     Türeyiş Destanı: Türklerin erkek bir bozkurttan meydana geldiğini anlatır.

§                     Göç Destanı: Uygur Türklerinin anayurtlarından göçünü anlatır.

§                      

Destan Türleri 

Destanlar oluşumları bakımından iki grupta incelenebilir

Doğal Destanlar 

Halk arasında ortaya çıkan anonim ürünlerdir. Bunlar genellikle daha sonra bir şair tarafından derlenip düzenlenmiştir. Bu türe örnek olarak şu destanları sıralayabiliriz.

§                     İliada, Odysseia, Yunanlıların (Homeros)

§                     Kalevala, Finlilerin,

§                     Nibelungen, Almanların,

§                     Ramayana,Mahabarata, Hintlilerin

§                     El Cid, İspanyolların

§                     Chanson de Roland, Fransızların

§                     Gılgamış, Sümerlerin

§                     Şehname, İranlıların

§                     İgor, Rusların

§                     Şinto, Japonların

 

Türklerin Yapay Destanları

§                     Kuvay-ı Milliye Destanı : Nazım Hikmet

§                     Üç Şehitler Destanı : Fazıl Hüsnü Dağlarca

§                     Çanakkale Destanı: Mehmet Akif Ersoy

§                     Genç Osman Destanı: Kayıkçı Kul Mustafa

§                     Selçukname: Yazıcıoğlu Ali

 


 

You are here  : Anasayfa Türk Dili ve Edebiyatı İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Sözlü Edebiyat

Tasarım

tasarim Tasarım: Ali Horuz

Destek

edebiyat, destek Sitemize katkı yapmak isterseniz, üye olup makale önerebilirsiniz. Gönderileriniz kendi adınızla yayınlanır.

Edebi Portal

 Edebi Portal EdebiArşiv.Com, Türkiye'nin en geniş edebiyat portalı olmaya hazırlanıyor.